{"id":95,"date":"2012-01-07T20:52:26","date_gmt":"2012-01-07T19:52:26","guid":{"rendered":"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/?page_id=95"},"modified":"2019-01-31T23:25:05","modified_gmt":"2019-01-31T22:25:05","slug":"wrzesien-1939","status":"publish","type":"page","link":"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/?page_id=95","title":{"rendered":"Wrzesie\u0144 1939"},"content":{"rendered":"<p>Chcia\u0142bym m\u00f3c opowiedzie\u0107 Wam o tym, jak wygl\u0105da\u0142a Wojna Obronna 1939 roku oczami brata mojego dziadka, J\u00f3zefa Czerwonki. Jednak informacje, kt\u00f3rymi dysponuj\u0119 na ten temat s\u0105 zbyt sk\u0105pe, \u017ceby m\u00f3c opisa\u0107 to, co si\u0119 dzia\u0142o w tamtym czasie. A dzia\u0142o si\u0119 z pewno\u015bci\u0105 bardzo du\u017co. A\u017c trudno wyobrazi\u0107, \u017ce trwa\u0142o to zaledwie trzy tygodnie, w trakcie kt\u00f3rych mia\u0142a miejsce nieustanna zmiana lotnisk, ewakuacja na wsch\u00f3d zapchanymi przez uchod\u017ac\u00f3w i wojsko drogami, bombardowania, potyczki z ludno\u015bci\u0105 miejscow\u0105 na Wo\u0142yniu i w Galicji, w ko\u0144cu rozk\u0142ad organizacyjny i chaos na Przedmo\u015bciu Rumu\u0144skim i wy\u015bcig z Armi\u0105 Czerwon\u0105 do granicy w\u0119gierskiej. Informacje, kt\u00f3rymi dysponuj\u0119 to <a title=\"Pami\u0119tnik\" href=\"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/?page_id=2\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">pami\u0119tnik<\/a>, oraz <a href=\"https:\/\/photos.app.goo.gl\/vS95cFrFDkRtX5vg9\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">wyci\u0105g z korpusu osobowego<\/a> J\u00f3zefa Czerwonki. Je\u015bli chodzi o pami\u0119tnik &#8211; wydarzenia wrze\u015bnia 1939 roku opisane w nim, by\u0142y spisywane przez J\u00f3zka, kt\u00f3ry lata\u0142 ju\u017c w 301 Dywizjonie Bombowym RAF, stacjonuj\u0105c w Hemswell. Perspektywa dw\u00f3ch lat sprawi\u0142a, \u017ce nie wszystkie daty zgadzaj\u0105 si\u0119 ze \u017ar\u00f3d\u0142ami &#8211; dlatego nie b\u0119d\u0119 zajmowa\u0142 sie tymi rozbie\u017cno\u015bciami. Postaram si\u0119 opisa\u0107 kontekst tych wydarze\u0144 z punktu widzenia jednostki wojskowej, do kt\u00f3rej zosta\u0142 przydzielony. Postaram si\u0119 te\u017c pomija\u0107 bardzo szczeg\u00f3\u0142owe opisy taktyczne i nawi\u0105zywa\u0107 tak cz\u0119sto jak to mo\u017cliwe do pami\u0119tnika. Nazwy miast\/lotnisk w tek\u015bcie s\u0105 odno\u015bnikami do zewn\u0119trznej mapy w serwisie Google Maps, na kt\u00f3rej zaznaczy\u0142em wszystkie miejsca stacjonowania jednostki J\u00f3zka oraz dokona\u0142em pr\u00f3by umiejscowienia wpis\u00f3w z pami\u0119tnika.<\/p>\n<div id=\"attachment_157\" style=\"width: 235px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/jozek_zdjecia_8.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-157\" class=\"size-medium wp-image-157\" title=\"J\u00f3zef Czerwonka\" src=\"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/jozek_zdjecia_8-225x300.png\" alt=\"\" width=\"225\" height=\"300\" srcset=\"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/jozek_zdjecia_8-225x300.png 225w, http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/jozek_zdjecia_8-768x1024.png 768w, http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/jozek_zdjecia_8.png 1000w\" sizes=\"auto, (max-width: 225px) 100vw, 225px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-157\" class=\"wp-caption-text\">J\u00f3zef Czerwonka, ucze\u0144 Szko\u0142y Podoficer\u00f3w Lotnictwa dla Ma\u0142oletnich w Bydgoszczy<\/p><\/div>\n<h3 style=\"text-align: center;\"><\/h3>\n<h3 style=\"text-align: center;\">Przydzia\u0142 do 24 Eskadry Liniowej w Krakowie<\/h3>\n<p>Po uko\u0144czeniu Szko\u0142y Podoficer\u00f3w Lotnictwa dla Ma\u0142oletnich w Bydgoszczy, J\u00f3zef Czerwonka otrzymuje przydzia\u0142 do 2 Pu\u0142ku Lotnictwa w Krakowie, a konkretnie do 24 Eskadry Liniowej. Eskadra ta w czasie mobilizacji zmieni nazw\u0119 na 24 Eskadr\u0119 Rozpoznawcz\u0105, jednak wszystkie przedwojenne dokumenty wymieniaj\u0119 t\u0119 jednostk\u0119 w\u0142a\u015bnie jako Eskadr\u0119 Liniow\u0105.<\/p>\n<div id=\"attachment_160\" style=\"width: 160px\" class=\"wp-caption alignleft\"><a href=\"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/korpus_osobowy_1.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-160\" class=\"size-thumbnail wp-image-160\" title=\"Korpus osobowy - ok\u0142adka\" src=\"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/korpus_osobowy_1-150x150.png\" alt=\"\" width=\"150\" height=\"150\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-160\" class=\"wp-caption-text\">Korpus osobowy &#8211; wyci\u0105g<\/p><\/div>\n<p>Z relacji dziadka wiem, \u017ce sierpniowy urlop zdrowotny J\u00f3zek sp\u0119dza w rodzinnym Jaworznie. Jednak ju\u017c 21 sierpnia melduje si\u0119 w swojej jednostce. Jako \u015bwie\u017co upieczony absolwent Szko\u0142y Podoficer\u00f3w Lotnictwa dla Ma\u0142oletnich ze specjalizacj\u0105 radiomechanik i telegrafista &#8211; otrzymuje zaraz po przybyciu na miejsce awans na kaprala. Eskadra wyposa\u017cona jest w 10 samolot\u00f3w typu PZL P.23 &#8222;Kara\u015b&#8221;. &#8222;Karasie&#8221; by\u0142y lekkimi samolotami rozpoznawczo &#8211; bombowymi. Za\u0142og\u0119 &#8222;Karasia&#8221; stanowi\u0142y trzy osoby: pilot, obserwator\/bombardier, oraz strzelec.\u00a0Specjalizacja J\u00f3zka wyklucza wi\u0119c jego udzia\u0142 w lotach na &#8222;Karasiach&#8221;, kt\u00f3rymi pos\u0142uguje si\u0119 Eskadra. \u00a0J\u00f3zek z ko\u0144cem sierpnia do\u0142\u0105cza wi\u0119c do personelu naziemnego 24 Eskadry Liniowej.<\/p>\n<p>W czasie pokoju Eskadra stacjonuje na krakowskim lotnisku rakowickim.<\/p>\n<div id=\"attachment_193\" style=\"width: 610px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/Rakowice.png\"><img decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-193\" class=\"size-full wp-image-193\" title=\"Rakowice\" src=\"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/Rakowice.png\" alt=\"\" width=\"600\" srcset=\"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/Rakowice.png 995w, http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/Rakowice-300x223.png 300w\" sizes=\"(max-width: 995px) 100vw, 995px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-193\" class=\"wp-caption-text\">Betonowy pas startowy lotniska rakowickiego w Krakowie, \u017ar\u00f3d\u0142o: Google Maps<\/p><\/div>\n<p>Dzi\u015b po tamtym lotnisku zosta\u0142a nawierzchnia betonowego pasa startowego, bardzo dobrze widoczna na powy\u017cszym zdj\u0119ciu satelitarnym. Osiedla zlokalizowane w okolicy nosz\u0105 nazwy: Dywizjonu 303, oraz 2 Pu\u0142ku Lotniczego.<\/p>\n<div id=\"attachment_206\" style=\"width: 610px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/Old_Airport_Krakow-Rakowice-Czyzyny_runway_Nowa_HutaKrakowPoland.jpg\"><img decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-206\" class=\"size-full wp-image-206\" title=\"Krak\u00f3w Rakowice\" src=\"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/Old_Airport_Krakow-Rakowice-Czyzyny_runway_Nowa_HutaKrakowPoland.jpg\" alt=\"\" width=\"600\" srcset=\"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/Old_Airport_Krakow-Rakowice-Czyzyny_runway_Nowa_HutaKrakowPoland.jpg 1000w, http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/Old_Airport_Krakow-Rakowice-Czyzyny_runway_Nowa_HutaKrakowPoland-300x168.jpg 300w\" sizes=\"(max-width: 1000px) 100vw, 1000px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-206\" class=\"wp-caption-text\">Krakowskie lotnisko rakowickie &#8211; widok dzisiejszy. Autor zdj\u0119cia: Zygmunt Put, \u017ar\u00f3d\u0142o: Wikipedia, stycze\u0144 2012.<\/p><\/div>\n<p>Jerzy Pawlak, w ksi\u0105\u017cce &#8222;Polskie eskadry w Wojnie Obronnej 1939&#8221; pisze:<\/p>\n<blockquote><p>24 Eskadra Rozpoznawcza odby\u0142a Wojn\u0119 Obronn\u0105 Polski 1939 roku w sk\u0142adzie lotnictwa Armii KRAK\u00d3W (do 3.IX), a nast\u0119pnie pracowa\u0142a na korzy\u015b\u0107 Sztabu Lotniczego Naczelnego Wodza oraz D-c Armii LUBLIN. (&#8230;) Po uko\u0144czeniu czynno\u015bci mobilizacyjnych na macierzystym lotnisku Rakowice, rzut ko\u0142owy 24 Eskadry Rozpoznawczej pod dow\u00f3dztwem ppor. techn. Czes\u0142awa Hrynaszkiewicza odjecha\u0142 28.VIII. na polowe lotnisko Klimont\u00f3w (22 km na p\u00f3\u0142nocny wsch\u00f3d od Krakowa).<\/p><\/blockquote>\n<p>Czym jest rzut ko\u0142owy? Eskadry lotnicze przemieszczaj\u0105c si\u0119 mi\u0119dzy lotniskami dziel\u0105 si\u0119 na dwa rzuty:<\/p>\n<ul>\n<li>Rzut powietrzny, w sk\u0142ad kt\u00f3rego wchodz\u0105 samoloty i ich za\u0142ogi, przemieszczaj\u0105c si\u0119 na nowe miejsce drog\u0105 powietrzn\u0105;<\/li>\n<li>Rzut ko\u0142owy, w sk\u0142ad kt\u00f3rego wchodzi dow\u00f3dztwo (sztab),\u00a0personel techniczny oraz personel rezerwowy, sprz\u0119t i zaopatrzenie Eskadry, przemieszczaj\u0105c si\u0119 samochodami b\u0105d\u017a kolej\u0105.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Wiemy zatem, \u017ce Eskadra rozpoczyna wojn\u0119 w <a href=\"http:\/\/www.google.com\/maps\/ms?msa=0&amp;msid=217397533083854742576.0004b3c0cb8f2f554b6c0&amp;ie=UTF8&amp;t=m&amp;vpsrc=6&amp;ll=50.189209,20.177765&amp;spn=0.422043,0.878906&amp;z=10&amp;\" target=\"external\">Klimontowie<\/a>, o czym zreszt\u0105 J\u00f3zek r\u00f3wnie\u017c wspomina w swoim pami\u0119tniku:<\/p>\n<blockquote><p>Eskadra opuszcza lotnisko krakowskie do \u201eKlimontowa\u201d.<\/p><\/blockquote>\n<h3 style=\"text-align: center;\"><\/h3>\n<h3 style=\"text-align: center;\">Pocz\u0105tek wojny i dwie wyprawy bombowe<\/h3>\n<p>O wybuchu wojny personel eskadry dowiaduje si\u0119 1 wrze\u015bnia w godzinach porannych z nas\u0142uchu radiowego. Od tego momentu za\u0142ogi eskadry wykonuj\u0105 loty rozpoznawcze na skrzyd\u0142ach Armii Krak\u00f3w, melduj\u0105c o nieprzyjacielu w okolicach \u017bywca oraz na p\u00f3\u0142nocny zach\u00f3d od Cz\u0119stochowy. Drugiego wrze\u015bnia ponowne rozpoznanie w okolicach Cz\u0119stochowy ujawnia wielkie zgrupowanie jednostek pancerno-motorowych nieprzyjaciela na tym odcinku frontu. Na rozkaz Sztabu Armii wys\u0142anych zostaje sze\u015b\u0107 za\u0142\u00f3g &#8222;Karasi&#8221; na bombardowanie wykrytego zgrupowania.<\/p>\n<div id=\"attachment_244\" style=\"width: 810px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/800px-Pzl.23_3.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-244\" class=\"size-full wp-image-244\" title=\"PZL P.23 Kara\u015b\" src=\"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/800px-Pzl.23_3.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"525\" srcset=\"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/800px-Pzl.23_3.jpg 800w, http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/800px-Pzl.23_3-300x196.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-244\" class=\"wp-caption-text\">Samolot liniowy PZL P.23 &#8222;Kara\u015b&#8221;; \u0179r\u00f3d\u0142o: Wikipedia, stycze\u0144 2012.<\/p><\/div>\n<p>Bombardowanie kompletnie zaskakuje Niemc\u00f3w, bomby spadaj\u0105 na jednostk\u0119 pancerno-motorow\u0105 posuwaj\u0105c\u0105 si\u0119 szos\u0105 w kierunku Cz\u0119stochowy, wprowadzaj\u0105c spore zamieszanie i pop\u0142och w\u015br\u00f3d \u017co\u0142nierzy. &#8222;Karasie&#8221;, os\u0142aniane przez dwa klucze &#8222;Jedenastek&#8221; z Eskadry My\u015bliwskiej, wracaj\u0105 szcz\u0119\u015bliwie do bazy. Dlaczego &#8222;Karasie&#8221; musia\u0142y by\u0107 os\u0142aniane podczas takich lot\u00f3w? PZL P.23 &#8222;Kara\u015b&#8221; by\u0142 samolotem liniowym, przeznaczonym do prowadzenia rozpoznania oraz lekkich bombardowa\u0144. Za\u0142ogi &#8222;Karasi&#8221; mia\u0142y bardzo ma\u0142e szanse wyj\u015b\u0107 ze star\u0107 z nieprzyjacielskimi samolotami my\u015bliwskimi. Z tego powodu do ka\u017cdego bombardowania przydzielano eskort\u0119 my\u015bliwsk\u0105. &#8222;Jedenastka&#8221; to potoczna nazwa samolotu my\u015bliwskiego PZL P.11, kt\u00f3ry by\u0142 podstawowym samolotem tego typu w Wojsku Polskim.<\/p>\n<div id=\"attachment_245\" style=\"width: 610px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/PZL_P.11_kilka-retouched.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-245\" class=\"size-full wp-image-245\" title=\"PZL P.11\" src=\"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/PZL_P.11_kilka-retouched.jpg\" alt=\"\" width=\"600\" height=\"308\" srcset=\"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/PZL_P.11_kilka-retouched.jpg 600w, http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/PZL_P.11_kilka-retouched-300x154.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 600px) 100vw, 600px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-245\" class=\"wp-caption-text\">Samolot my\u015bliwski PZL P.11c, potocznie zwany &#8222;Jedenastk\u0105&#8221;; \u0179r\u00f3d\u0142o: Wikipedia, stycze\u0144 2012.<\/p><\/div>\n<p>Tego samego dnia Eskadra wykrywa na po\u0142udnie od linii kolejowej Jordan\u00f3w-Chab\u00f3wka du\u017ce kolumny broni pancernej i piechoty.<\/p>\n<p>Dnia 3 wrze\u015bnia eksadra prowadzi rozpoznanie rejonu Zawiercie-Tarnowskie G\u00f3ry oraz \u015bledzi marsz wykrytej poprzedniego dnia pod Chab\u00f3wk\u0105 kolumny pancernej. Kolumna ta staje si\u0119 celem kolejnej wyprawy bombowej. Jak poprzednio &#8211; leci 6 &#8222;Karasi&#8221;.<br \/>\nBombardowanie zostaje wykonane, kiedy niemieckie kolumny przekraczaj\u0105 kilkumetrowy w\u0105w\u00f3z. Wyprawa okazuje si\u0119 skuteczna i powstrzymuje natarcie nieprzyjaciela o kilka godzin. Eskadra traci podczas tej wyprawy jedn\u0105 za\u0142og\u0119. Tego samego dnia rzut powietrzny eskadry odlatuje na lotnisko <a href=\"http:\/\/maps.google.pl\/maps\/ms?msa=0&amp;amp;msid=217397533083854742576.0004b3c0cb8f2f554b6c0&amp;amp;hl=en&amp;amp;ie=UTF8&amp;amp;t=h&amp;amp;vpsrc=6&amp;amp;ll=51.594135,22.077026&amp;amp;spn=0.819006,1.757813&amp;amp;z=9&amp;amp;\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">U\u0142\u0119\u017c<\/a>.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: center;\">O pierwszych problemach z \u0142\u0105czno\u015bci\u0105 i pobycie w okolicach Lublina<\/h3>\n<p>Czwartego wrze\u015bnia, z powodu problem\u00f3w z odnalezieniem dow\u00f3dcy krakowskich eskadr my\u015bliwskich i jednostki rozpoznawczej, samoloty nie startuj\u0105. Zaczyna szwankowa\u0107 dowodzenie. Odleg\u0142o\u015b\u0107 Eskadry od Armii Krak\u00f3w jest na tyle du\u017ca, \u017ce komunikacja staje si\u0119 bardzo utrudniona &#8211; zw\u0142aszcza w warunkach wojennych. 5 i 6 wrze\u015bnia Eskadra wykonuje kilka lot\u00f3w rozpoznawczych w rejonie M\u0142awy oraz Zdu\u0144skiej Woli, a nast\u0119pnie odskakuje na kolejne lotnisko. Tym razem jest to <a href=\"http:\/\/www.google.com\/maps\/ms?msa=0&amp;msid=217397533083854742576.0004b3c0cb8f2f554b6c0&amp;ie=UTF8&amp;t=m&amp;vpsrc=6&amp;ll=51.158677,22.171097&amp;spn=0.206708,0.439453&amp;z=11&amp;\">Wron\u00f3w<\/a> (40 km na po\u0142udniowy zach\u00f3d od Lublina). 7 wrze\u015bnia jedna z za\u0142\u00f3g eskadry wykrywa w rejonie \u0141\u00f3d\u017a-Rawa Mazowiecka kolumn\u0119 pancern\u0105. Dzie\u0144 p\u00f3\u017aniej inna za\u0142oga rozpoznaje rejon Radom-Skar\u017cysko-Szyd\u0142owiec, szcz\u0119\u015bliwie wychodz\u0105c z walki z Messerschmittem. &#8222;Karasie&#8221; z tych samotnych lot\u00f3w wracaj\u0105 postrzelane nie tylko przez nieprzyjacielskie samoloty, ale r\u00f3wnie\u017c ogie\u0144 z ziemi. Nierzadko zdarza si\u0119, \u017ce jest to ogie\u0144 w\u0142asnych oddzia\u0142\u00f3w. Polska piechota, b\u0119d\u0105c w nieustannym odwrocie, przy tym praktycznie pozbawiona mo\u017cliwo\u015bci obrony z powietrza, cz\u0119sto otwiera ogie\u0144 do polskich maszyn, bior\u0105c je za samoloty wroga. &#8222;Karasie&#8221; mimo tego wracaj\u0105, a lotnicy dostarczaj\u0105 jednostkom liniowym meldunki o bie\u017c\u0105cej sytuacji.<\/p>\n<p>Dziewi\u0105tego wrze\u015bnia Eskadra przesuwa si\u0119 na lotnisko <a href=\"http:\/\/www.google.com\/maps\/ms?msa=0&amp;msid=217397533083854742576.0004b3c0cb8f2f554b6c0&amp;ie=UTF8&amp;t=m&amp;vpsrc=6&amp;ll=51.293271,22.722473&amp;\">\u0141uszcz\u00f3w<\/a> (18 km na p\u00f3\u0142nocny wsch\u00f3d od Lublina).<\/p>\n<p>J\u00f3zek zapisuje w swoim pami\u0119tniku:<\/p>\n<blockquote><p>9.IX. Zmiana lotniska w okolice &#8222;Lublina&#8221;<\/p><\/blockquote>\n<p>W dniach 10-12 wrze\u015bnia Eskadra wykonuje \u0142\u0105cznie 8 lot\u00f3w, rozpoznaj\u0105c mi\u0119dzy innymi przeprawy na Wi\u015ble od miasta Baran\u00f3w po D\u0119blin, a tak\u017ce ruch na drogach Sochaczew-Mszczon\u00f3w-Warszawa-G\u00f3ra Kalwaria oraz Kutno-Skierniewice-Rawa Mazowiecka-Zgierz. 10 wrze\u015bnia Eskadra przejmuje dwa &#8222;Karasie&#8221; porzucone prawdopodobnie przez jednostk\u0119 szkoleniow\u0105 z powodu braku paliwa.\u00a011 wrze\u015bnia jedna z za\u0142\u00f3g wykrywa lotnisko i 9 samolot\u00f3w Luftwaffe w rejonie Bia\u0142obrzeg\u00f3w.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: center;\">O bombardowaniu na Wo\u0142yniu i brawurowej misji warszawskiej<\/h3>\n<p>12 wrze\u015bnia po po\u0142udniu Eskadra przenosi si\u0119 na lotnisko <a href=\"http:\/\/www.google.com\/maps\/ms?msa=0&amp;msid=217397533083854742576.0004b3c0cb8f2f554b6c0&amp;ie=UTF8&amp;t=m&amp;vpsrc=6&amp;ll=50.825891,24.01062&amp;spn=0.41639,0.878906&amp;z=10&amp;\">Strzy\u017c\u00f3w<\/a> ko\u0142o Hrubieszowa. Podczas l\u0105dowania w ciemno\u015bciach jeden &#8222;Kara\u015b&#8221; rozbija si\u0119 i pali. Za\u0142oga zostaje odratowana.<\/p>\n<p>O tym dniu J\u00f3zek pisze w swoim pami\u0119tniku:<\/p>\n<blockquote><p>12.IX. Prze\u017cywam pierwsze bombardowanie we &#8222;W\u0142odzimierzu&#8221;<\/p><\/blockquote>\n<p>Zapewne chodzi o <a href=\"http:\/\/www.google.com\/maps\/ms?msa=0&amp;msid=217397533083854742576.0004b3c0cb8f2f554b6c0&amp;ie=UTF8&amp;t=m&amp;vpsrc=6&amp;ll=50.830228,24.319611&amp;spn=0.416352,0.878906&amp;z=10&amp;\">W\u0142odzimierz Wo\u0142y\u0144ski<\/a> (dzi\u015b Volodymyr-Volynsky, Ukraina). Jest to najwi\u0119ksze miasto w okolicach Strzy\u017cowa, gdzie tego dnia stacjonowa\u0142a 24 Eskadra. S\u0105dz\u0105c po tym, \u017ce 13 wrze\u015bnia Wehrmacht operowa\u0142 ju\u017c swobodnie na Lubelszczy\u017anie &#8211; mo\u017cna przypuszcza\u0107 \u017ce bombardowanie z 12 wrze\u015bnia mia\u0142o na celu os\u0142abienie obrony miasta. Trzy dni p\u00f3\u017aniej, kiedy 24 Eskadr\u0105 b\u0119dzie operowa\u0107 z wo\u0142y\u0144skiego lotniska <a href=\"http:\/\/www.google.com\/maps\/ms?msa=0&amp;msid=217397533083854742576.0004b3c0cb8f2f554b6c0&amp;ie=UTF8&amp;t=m&amp;vpsrc=6&amp;ll=50.466683,25.370865&amp;\">Kniahinin<\/a>, obro\u0144cy W\u0142odzimierza skutecznie stawi\u0105 op\u00f3r niemieckim podjazdom pancernym.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">W dniach 13 i 14 wrze\u015bnia Eskadra wykonuje 7 lot\u00f3w \u0142\u0105czno\u015bciowych i rozpoznawczych na korzy\u015b\u0107 Naczelnego Wodza i Armii Lublin. Traci w tym czasie jeden samolot (za\u0142oga z lekkimi obra\u017ceniami pozostaje w jednostce). 14 wrze\u015bnia Eskadra zostaje przesuni\u0119ta na l\u0105dowisko\u00a0<a href=\"http:\/\/www.google.com\/maps\/ms?msa=0&amp;msid=217397533083854742576.0004b3c0cb8f2f554b6c0&amp;ie=UTF8&amp;t=m&amp;vpsrc=6&amp;ll=50.466683,25.370865&amp;\">Kniahinin<\/a>\u00a0(dzi\u015b Ukraina). Na lotnisku w Kniahininie lotnicy odnajduj\u0105 porzucony samolot bombowy PZL P.37 &#8222;\u0141o\u015b&#8221;, kt\u00f3ry do\u0142\u0105cza do jednostki. P.37 by\u0142 \u00a0 dwusilnikowym \u015brednim bombowcem polskiej konstrukcji, bardzo nowoczesnym jak na tamte czasy.<\/p>\n<div id=\"attachment_246\" style=\"width: 610px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/PZL-37_Los.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-246\" class=\"size-full wp-image-246\" title=\"PZL P.37 \u0141o\u015b\" src=\"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/PZL-37_Los.jpg\" alt=\"\" width=\"600\" height=\"259\" srcset=\"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/PZL-37_Los.jpg 600w, http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/PZL-37_Los-300x129.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 600px) 100vw, 600px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-246\" class=\"wp-caption-text\">Samolot bombowy PZL P.37 &#8222;\u0141o\u015b&#8221;; \u0179r\u00f3d\u0142o: Wikipedia, stycze\u0144 2012.<\/p><\/div>\n<p>15 wrze\u015bnia jedna z za\u0142\u00f3g eskadry wykonuje brawurow\u0105 misj\u0119 dostarczenia rozkaz\u00f3w Naczelnego Wodza dla Dow\u00f3dcy Obrony Warszawy. Mimo silnego ognia niemieckiej artylerii przeciwlotniczej oraz ostrza\u0142u artyleryjskiego lotniska Mokot\u00f3w podczas l\u0105dowania, za\u0142oga &#8222;Karasia&#8221; dostarcza rozkazy, odbiera pokwitowanie i wraca do jednostki.<\/p>\n<p>16 wrze\u015bnia o godzinie 1:30 w nocy rzut ko\u0142owy eskadry odje\u017cd\u017ca na lotnisko <a href=\"http:\/\/www.google.com\/maps\/ms?msa=0&amp;msid=217397533083854742576.0004b3c0cb8f2f554b6c0&amp;ie=UTF8&amp;t=m&amp;vpsrc=6&amp;ll=50.52696,25.64209&amp;spn=0.209525,0.439453&amp;z=11&amp;\">U\u017cyniec<\/a> (dzi\u015b Uzhynets&#8217;, Ukraina), kilka godzin p\u00f3\u017aniej odlatuje personel powietrzny.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: center;\">O pr\u00f3bach kontaktu z Naczelnym Wodzem i ewakuacji<\/h3>\n<p>Z nowego lotniska Eskadra wykonuje rozpoznanie na kierunkach Che\u0142m-Krasnystaw-Hrubiesz\u00f3w-Zamo\u015b\u0107 oraz loty \u0142\u0105czno\u015bciowe w celu nawi\u0105zania kontaktu z oddzia\u0142ami Armii Lublin. Jedna z za\u0142\u00f3g Eskadry poszukuje dogodnego l\u0105dowiska dla jednostki w \u00a0okolicach Tarnopola.<\/p>\n<p>Podj\u0119ta zostaje te\u017c pr\u00f3ba nawi\u0105zania \u0142\u0105czno\u015bci ze Sztabem Naczelnego Wodza, kt\u00f3ry w tym momencie znajduje si\u0119 przy rumu\u0144skiej granicy w rejonie Horodenki. Za\u0142oga, kt\u00f3ra zostaje wys\u0142ana, nie wykonuje zadania ze wzgl\u0119du na niesprawny silnik samolotu LWS-3 Mewa i konieczno\u015b\u0107 powrotu na lotnisko.<\/p>\n<div id=\"attachment_259\" style=\"width: 610px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/lws3mewa.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-259\" class=\"size-full wp-image-259\" title=\"LWS-3 Mewa\" src=\"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/lws3mewa.jpg\" alt=\"\" width=\"600\" height=\"300\" srcset=\"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/lws3mewa.jpg 600w, http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/lws3mewa-300x150.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 600px) 100vw, 600px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-259\" class=\"wp-caption-text\">Samolot obserwacyjny LWS-3 Mewa; \u0179r\u00f3d\u0142o: Wikipedia, stycze\u0144 2012.<\/p><\/div>\n<p>Nast\u0119pnego dnia, 17 wrze\u015bnia, \u00a0prowadzone jest rozpoznanie rejonu Kowel-Che\u0142m-W\u0142odzimierz oraz drogi R\u00f3wne-Korzec i R\u00f3wne-Ostr\u00f3g. Wynik rozpoznania zostaje przekazany Dow\u00f3dcy Obrony miasta \u0141ucka (dzi\u015b Lutsk, Ukraina).<\/p>\n<p>Tego dnia Eskadra ponownie pr\u00f3buje nawi\u0105za\u0107 \u0142\u0105czno\u015b\u0107 z Naczelnym Wodzem. Wys\u0142any o \u015bwicie &#8222;Kara\u015b&#8221; nie powraca do jednostki. W sytuacji braku \u0142\u0105czno\u015bci z dow\u00f3dztwem po po\u0142udniu rzut powietrzny\u00a0odlatuje na lotnisko\u00a0<a href=\"http:\/\/www.google.com\/maps\/ms?msa=0&amp;msid=217397533083854742576.0004b3c0cb8f2f554b6c0&amp;ie=UTF8&amp;t=m&amp;vpsrc=6&amp;ll=48.56025,25.235596&amp;spn=0.218133,0.439453&amp;z=11&amp;\">Gwo\u017adziec Stary<\/a>\u00a0(dzi\u015b Staryi Hvizdets&#8217;, Ukraina) ko\u0142o Horodenki, blisko rumu\u0144skiej granicy.\u00a0Zaraz po wyl\u0105dowaniu na nowym lotnisku za\u0142ogi otrzymuj\u0105 rozkaz natychmiastowej ewakuacji do Rumunii. Samoloty niezw\u0142ocznie opuszczaj\u0105 lotnisko, natomiast rzut ko\u0142owy jednostki jest w tym momencie w drodze na lotnisko Gwo\u017adziec Stary, na kt\u00f3re prawdopodobnie nigdy nie dociera.<\/p>\n<p>P\u00f3\u017anym wieczorem, 17 wrze\u015bnia 1939 roku, 9 &#8222;Karasi&#8221;, 1 &#8222;\u0141o\u015b&#8221; oraz RWD-8 (szkolny) przekraczaj\u0105 granic\u0119 rumu\u0144sk\u0105 i l\u0105duj\u0105 w <a href=\"http:\/\/www.google.com\/maps\/ms?msa=0&amp;msid=217397533083854742576.0004b3c0cb8f2f554b6c0&amp;ie=UTF8&amp;t=m&amp;vpsrc=6&amp;ll=48.274511,25.916748&amp;\">Czerniowicach<\/a> (dzi\u015b Chernovtsy, Ukraina), poza granicami Polski. Rzut ko\u0142owy eskadry przekracza granic\u0119 z Rumuni\u0105 18 wrze\u015bnia.<\/p>\n<div id=\"attachment_170\" style=\"width: 610px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/mapa_24_eskadra.png\"><img decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-170\" class=\"size-full wp-image-170\" title=\"24 Eskadra w Wojnie Obronnej 1939\" src=\"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/mapa_24_eskadra.png\" alt=\"\" width=\"600\" srcset=\"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/mapa_24_eskadra.png 1000w, http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/mapa_24_eskadra-300x267.png 300w\" sizes=\"(max-width: 1000px) 100vw, 1000px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-170\" class=\"wp-caption-text\">24 Eskadra Rozpoznawcza w okresie 1 &#8211; 17 wrze\u015bnia 1939 roku wykona\u0142a 57 zada\u0144 bojowych, zrzucaj\u0105c na nieprzyjaciela ok. 4 tony bomb (2 wyprawy bombowe). W tym czasie dw\u00f3ch lotnik\u00f3w zgin\u0119\u0142o (ppor. obs. Pr\u0119decki, kpr. strz. Widuch), jeden zosta\u0142 ranny (kpr. pil. Zi\u00f3\u0142kowski) a jeden zagin\u0105\u0142 (kpr. pil. Rudy). Eskadra straci\u0142a 3 &#8222;Karasie&#8221;, jednak w trakcie zmiany lotnisk tyle samo porzuconych samolot\u00f3w przej\u0119\u0142a (2 &#8222;Karasie&#8221; i 1 &#8222;\u0141osia&#8221;); \u0179r\u00f3d\u0142o: Polskie Eskadry w Wojnie Obronnej 1939, J. Pawlak<\/p><\/div>\n<h3 style=\"text-align: center;\">O przebijaniu si\u0119 do granicy w\u0119gierskiej<\/h3>\n<p>Z pami\u0119tnika J\u00f3zefa Czerwonki wiemy, \u017ce nie przekracza on granicy z Rumuni\u0105 18 wrze\u015bnia wraz z rzutem ko\u0142owym swojej jednostki. Przekracza on, wraz ze swymi towarzyszami, granic\u0119 z W\u0119grami trzy dni p\u00f3\u017aniej, 21 wrze\u015bnia na Prze\u0142\u0119czy Tatarskiej. Powstaje pytanie &#8211; dlaczego? Co takiego sta\u0142o si\u0119 w dniach 17-18 wrze\u015bnia, co uniemo\u017cliwi\u0142o cz\u0119\u015bci personelu naziemnego eskadry przedostanie si\u0119 do Rumunii?<\/p>\n<p>J\u00f3zek pisze w pami\u0119tniku:<\/p>\n<blockquote><p>17.IX. Ostatnie operacyjne lotnisko na Wo\u0142yniu<\/p><\/blockquote>\n<p>Przypuszcza\u0107 by mo\u017cna, \u017ce chodzi w\u0142a\u015bnie o ostatnie lotnisko eskadry w Polsce, czyli Gwo\u017adziec Stary. Jednak Gwo\u017adziec Stary nie znajduje si\u0119 ju\u017c na Wo\u0142yniu, a w Galicji Wschodniej. Ostatnim wo\u0142y\u0144skim lotniskiem Eskadry by\u0142o lotnisko w U\u017cy\u0144cu.<br \/>\nPrzeczytajmy kolejne wpisy:<\/p>\n<blockquote><p>18.IX. Cofam si\u0119 do granicy na samochodzie. Wraz ze mn\u0105: S\u0142upczy\u0144ski, Mandowski, Kapcia oraz dw\u00f3ch rezerwist\u00f3w<\/p><\/blockquote>\n<p>Wiemy, \u017ce J\u00f3zek wraz z towarzyszami porusza si\u0119 samochodem, \u017ce 17 wrze\u015bnia jest jeszcze na lotnisku polowym w U\u017cy\u0144cu, ale dzie\u0144 p\u00f3\u017aniej ju\u017c w drodze. Wiemy te\u017c, \u017ce rzut ko\u0142owy Eskadry przekracza granic\u0119 z Rumuni\u0105 18 wrze\u015bnia (za <em>Polskie Eskadry w Wojnie Obronnej 1939).<\/em><\/p>\n<p>Uda\u0142o mi si\u0119 r\u00f3wnie\u017c odnale\u017a\u0107 na stronie <a href=\"http:\/\/304squadron.blogspot.com\/\" target=\"link\">304 (POLISH) SQUADRON &#8211; RAF<\/a> informacje o Antonim Mandowskim, kt\u00f3ry wraz z 24 Eskadr\u0105 Rozpoznawcz\u0105 przekroczy\u0142 granic\u0119 rumu\u0144sk\u0105 18 wrze\u015bnia 1939 roku.<\/p>\n<blockquote><p>Antoni Witold Mandowski<br \/>\nHe was born on 17th June 1917 in Krasocin in the province of Kielce. In 1935 he joined the training school in Bydgoszcz, qualifying as an aircraft mechanic in 1938. After this he was sent to the 2nd Air Regiment in Krakow and attached to24 Reconnaissance Squadron, taking part in the September Campaign until he was evacuated to Romania on 18th September 1939. (&#8230;)<\/p><\/blockquote>\n<p>Je\u015bli Antoni Mandowski, oraz <em>Mandowski<\/em> z pami\u0119tnika J\u00f3zka to ta sama osoba &#8211; nasuwa si\u0119 pytanie: co takiego zdarzy\u0142o si\u0119, \u017ce J\u00f3zek podr\u00f3\u017cuj\u0105c wsp\u00f3lnie z Antonim Mandowskim samochodem, rozdziela si\u0119 z nim i nie ewakuuje si\u0119 do Rumunii?<\/p>\n<p>Kolejny wpis datowany jest na 20 wrze\u015bnia, czyli trzy dni po ewakuacji rzutu powietrznego i dwa dni po ewakuacji rzutu ko\u0142owego 24 Eskadry.<\/p>\n<blockquote><p>20.IX. O 6-tej rano staczamy wsp\u00f3lnie z policjantami potyczk\u0119 z ukrai\u0144cami. Po naszej stronie zabity jeden policjant.<br \/>\n20.IX. Przed po\u0142udniem. G\u0142odny niewyspany, gdy\u017c od 3 dni nie mia\u0142em ciep\u0142ej strawy, \u017cywi\u0105c si\u0119 jab\u0142kami i wod\u0105, wje\u017cd\u017cam do &#8222;Stanis\u0142awowa&#8221;<\/p><\/blockquote>\n<p>J\u00f3zek znajduje si\u0119 wtedy w Stanis\u0142awowie. Nie wiemy, co sta\u0142o si\u0119 po drodze, nie wiemy, z kim podr\u00f3\u017cuje. Je\u015bli data 20 wrze\u015bnia jest prawdziwa &#8211; na pewno nie ma z nim ju\u017c Antoniego Mandowskiego. My\u015bl\u0119, \u017ce J\u00f3zek wraz z towarzyszami przeje\u017cd\u017caj\u0105 przez Stanis\u0142aw\u00f3w w drodze do rumu\u0144skiej granicy (co podwa\u017ca wiarygono\u015b\u0107 daty wpisu).\u00a0<a href=\"http:\/\/www.google.com\/maps\/ms?msa=0&amp;msid=217397533083854742576.0004b3c0cb8f2f554b6c0&amp;ie=UTF8&amp;t=m&amp;vpsrc=6&amp;ll=48.894518,24.720612&amp;spn=0.433376,0.878906&amp;z=10&amp;\">Stanis\u0142aw\u00f3w<\/a> (dzi\u015b Ivano-Frankovsk, Ukraina) znajduje si\u0119 w odleg\u0142o\u015bci 40 kilometr\u00f3w od miejscowo\u015bci Gwo\u017adziec Stary, z kt\u00f3rej rzut powietrzny Eskadry odlecia\u0142 17 wrze\u015bnia do Rumunii.<\/p>\n<p>Na wszystkie nurtuj\u0105ce pytania nie ma ju\u017c dzi\u015b odpowiedzi. Osobi\u015bcie sk\u0142ania\u0142bym si\u0119 ku tezie, \u017ce w wyniku chaosu organizacyjnego, incydent\u00f3w z nacjonalistami ukrai\u0144skimi, zapchanych dr\u00f3g (uchod\u017acy i wojsko) i dzia\u0142a\u0144 wojennych &#8211; cz\u0119\u015b\u0107 personelu Eskadry traci kontakt ze swoj\u0105 jednostk\u0105 i zmuszona jest przebija\u0107 si\u0119 do granicy na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119.<\/p>\n<p>O tym, jak niebezpieczna sytuacja panuje na Wo\u0142yniu i w Galicji Wschodniej, \u015bwiadczy\u0107 mog\u0105 poni\u017csze cytaty.<\/p>\n<p>Za Jerzym Pawlakiem &#8211; fragment dotycz\u0105cy 26 Eskadry Obserwacyjnej:<\/p>\n<blockquote><p>Dnia 18.IX. &#8211; z uwagi na nielotn\u0105 pogod\u0119 (mg\u0142a) oraz agresywn\u0105 postaw\u0119 miejscowych Ukrai\u0144c\u00f3w, D-ca Eskadry kaza\u0142 spali\u0107 pozosta\u0142e samoloty (&#8230;)<\/p><\/blockquote>\n<p>Z kolei Antoni Przybysz o 20 wrze\u015bnia pisze we &#8222;Wspomnieniach z Um\u0119czonego Wo\u0142ynia&#8221;:<\/p>\n<blockquote><p>oko\u0142o 14 km od stacji kolejowej w Radziwi\u0142\u0142owie pow. Dubno grupa uciekaj\u0105cych polskich \u017co\u0142nierzy natkn\u0119\u0142a si\u0119 na 3 trupy \u017co\u0142nierzy polskich zamordowanych przez Ukrai\u0144c\u00f3w. Dwa \u2013 trzy kilometry dalej, po odbiciu z r\u0105k nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich pojmanych przez nich 15 \u017co\u0142nierzy polskich, ju\u017c rozebranych z mundur\u00f3w, powi\u0105zanych i szykowanych do tortur i zab\u00f3jstwa, niedosz\u0142e ofiary wskaza\u0142y miejsce mordu na 5 \u017co\u0142nierzach polskich \/&#8230;\/ okropnie zmasakrowanych.<\/p><\/blockquote>\n<p>Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce J\u00f3zek i jego towarysze maj\u0105 mn\u00f3stwo szcz\u0119\u015bcia \u017ce udaje im si\u0119 w tych dniach wyj\u015b\u0107 obronn\u0105 r\u0119k\u0105 z incydent\u00f3w w Galicji. Wzmiank\u0119 o jednym z takich incydent\u00f3w odnajdujemy we wpisie datowanym na 20 wrze\u015bnia:<\/p>\n<blockquote><p>Zatrzymuj\u0119 samoch\u00f3d w celu kupna czego\u015b do zjedzenia. W momencie tym samoch\u00f3d zostaje otoczony przez uzbrojonych ukrai\u0144c\u00f3w. Jeden z nich stara si\u0119 mnie rozbroi\u0107 wyra\u017caj\u0105c si\u0119 \u201eskur\u2026nu, jeszcze ci si\u0119 chce walczy\u0107, Polski ju\u017c nie ma\u201d, r\u00f3wnocze\u015bnie skierowuje luf\u0119 rewolweru w moj\u0105 pier\u015b. Nie strzela poniewa\u017c moi koledzy zd\u0105\u017cyli go ju\u017c mie\u0107 na muszkach swych k.b. Ja dzier\u017c\u0105c karabin w r\u0119ce rzucam si\u0119 na stopie\u0144 samochodu i daj\u0119 rozkaz szoferowi aby rusza\u0142. Raczej zginiemy, lecz nie damy si\u0119 rozbroi\u0107. Ruszamy prosto w \u015brodek t\u0142umu. Ukrai\u0144cy w obawie przed postrzeleniem swoich ludzi nie strzelali, gdy\u017c my byli\u015bmy w \u015brodku t\u0142umu i razem z nimi zmieszani. Och jaka szkoda \u017ce nie mielimy kilku granat\u00f3w. Rozp\u0119dziliby\u015bmy w\u00f3wczas t\u0105 band\u0119 bez k\u0142opotu. Jednak dzi\u0119ki szoferowi S\u0142upczy\u0144skiemu, tak szybko przejechali\u015bmy przez miasto, \u017ce ukrai\u0144cy nie zd\u0105\u017cyli uczyni\u0107 za nami pogoni.<\/p><\/blockquote>\n<p>Jak wida\u0107, \u017co\u0142nierze i personel Wojska Polskiego, kt\u00f3rzy znale\u017ali si\u0119 w tym czasie na Przedmo\u015bciu Rumu\u0144skim w nadziei ewakuacji do Rumunii &#8211; byli w sytuacji bardzo trudnej.<\/p>\n<p>Sytuacj\u0119 komplikuje dodatkowo fakt zamkni\u0119cia rumu\u0144skiej granicy.<\/p>\n<blockquote><p>20.IX. W dalszym ci\u0105gu kierujemy nasz\u0105 marszrut\u0119 na \u201eHorodenk\u0119\u201d w kierunku rumu\u0144skiej granicy. W momencie gdy si\u0119 znajdujemy 50 km od niej dowiadujemy si\u0119, \u017ce granica rumu\u0144ska zosta\u0142a zamkni\u0119ta. Decydujemy si\u0119 ruszy\u0107 do granicy w\u0119gierskiej, gdy\u017c Bolszewicy zbli\u017cali si\u0119 od granicy rumu\u0144skiej. W drodze do W\u0119gier spotykamy ca\u0142e mn\u00f3stwo wojskowych, zd\u0105\u017caj\u0105cych w tym samym kierunku i po to samo co i my: aby si\u0119 przezbroi\u0107 w sprz\u0119t angielski a potem ruszy\u0107 zn\u00f3w do Polski. Nigdy w\u00f3wczas nie przypuszcza\u0142em, \u017ce mo\u017ce opuszczam ojczyzn\u0119 na zawsze.<\/p><\/blockquote>\n<p style=\"text-align: left;\">17 wrze\u015bnia 1939 roku Armia Czerwona przekracza granice Rzeczpospolitej, a 18 wrze\u015bnia osi\u0105ga lini\u0119 Lida-Nowogr\u00f3dek-S\u0142onim-Wo\u0142kowysk-Sarny-\u0141uck-Krasne-Halicz-Stanis\u0142aw\u00f3w-Buczacz. Priorytetem wojsk radzieckich jest blokada przej\u015b\u0107 granicznych z Rumuni\u0105 w celu uniemo\u017cliwienia ewakuacji Wojska Polskiego, kt\u00f3re ze wszystkich cz\u0119\u015bci Polski kieruje si\u0119 na Przedmo\u015bcie Rumu\u0144skie, wype\u0142niaj\u0105c rozkaz Naczelnego Wodza, przewiduj\u0105cy najpierw przegrupowanie i kontrnatarcie z tego rejonu, a ostatecznie ewakuacj\u0119 do Rumunii. Pobite wojska polskie, st\u0142oczone na Przedmo\u015bciu Rumu\u0144skim, w obliczu obsadzenia rumu\u0144skiej granicy regularnymi oddzia\u0142ami Armii Czerwonej, znajduj\u0105 si\u0119 mi\u0119dzy m\u0142otem a kowad\u0142em. \u0141ut szcz\u0119\u015bcia sprawia, \u017ce J\u00f3zek wraz ze swymi towarzyszami maj\u0105 do dyspozycji wojskowy samoch\u00f3d, kt\u00f3ry zdaje si\u0119 po raz kolejny ratowa\u0107 im \u017cycie. Do\u015b\u0107 szybko udaje im si\u0119 dosta\u0107 do Prze\u0142\u0119czy Tatarskiej, gdzie przekraczaj\u0105 granic\u0119 w\u0119giersk\u0105.<\/p>\n<div id=\"attachment_200\" style=\"width: 220px\" class=\"wp-caption alignright\"><a href=\"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/korpus_osobowy_2.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-200\" class=\"size-medium wp-image-200\" title=\"Korpus osobowy - strona 2\" src=\"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/korpus_osobowy_2-210x300.png\" alt=\"\" width=\"210\" height=\"300\" srcset=\"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/korpus_osobowy_2-210x300.png 210w, http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/korpus_osobowy_2-720x1024.png 720w, http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/korpus_osobowy_2.png 1000w\" sizes=\"auto, (max-width: 210px) 100vw, 210px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-200\" class=\"wp-caption-text\">Korpus osobowy &#8211; przekroczenie granicy w\u0119gierskiej na rozkaz starszego sier\u017canta Konopki<\/p><\/div>\n<p><em>22.IX. Znajdujemy si\u0119 w prze\u0142\u0119czy \u201eTatarskiej\u201d w dalszym ci\u0105gu g\u0142odny i przem\u0119czony do ostatnich granic. Tu wracaj\u0105 do Polski dwaj rezerwi\u015bci. Przy granicy sp\u0119dzam ju\u017c 20 z kolei noc pod go\u0142ym niebem, oddychaj\u0105c naszym kochanym polskim powietrzem po raz ostatni w kampanii Polsko-niemieckiej.<\/em><br \/>\n<em>23.IX. Przekraczam granic\u0119 z pie\u015bni\u0105 \u201eJeszcze Polska nie zgin\u0119\u0142a\u201d na ustach i \u0142zami w oczach z do\u015b\u0107 du\u017cym oddzia\u0142em takich samych nieszcz\u0119\u015bliwc\u00f3w jak ja sam. Podr\u00f3\u017cuj\u0119 ziemi\u0105 w\u0119giersk\u0105 wraz z przyjaci\u00f3\u0142mi oraz polskim samochodem, kt\u00f3ry zda\u0142 egzamin znakomicie a\u017c do momentu, gdzie musia\u0142em go zda\u0107 w\u0142adzom w\u0119gierskim.<\/em><\/p>\n<p>Z korpusu osobowego przeczyta\u0107 mo\u017cemy, \u017ce do przej\u015bcia granicy dosz\u0142o 21 wrze\u015bnia, a nie jak podaje pami\u0119tnik &#8211; 23 wrze\u015bnia. Brutalnie prawdziwe natomiast okazuj\u0105 si\u0119 s\u0142owa:\u00a0<em>Nigdy w\u00f3wczas nie przypuszcza\u0142em, \u017ce mo\u017ce opuszczam ojczyzn\u0119 na zawsze<\/em>.<\/p>\n<p>Wojna w Polsce ko\u0144czy si\u0119 dla J\u00f3zka 21 wrze\u015bnia, z chwil\u0105 przekorczenia w\u0119gierskiej granicy. Od tego momentu rozpoczyna si\u0119 dla niego walka o to, \u017ceby t\u0119 wojn\u0119 o Polsk\u0119 kontynuowa\u0107 z pomoc\u0105 zachodnich sojusznik\u00f3w.<\/p>\n<p>Opisane wy\u017cej wydarzenia nanios\u0142em r\u00f3wnie\u017c na pogl\u0105dow\u0105 map\u0119 w serwisie Google Maps &#8211; zapraszam do jej obejrzenia\u00a0<a href=\"http:\/\/maps.google.pl\/maps\/ms?vps=2&amp;ie=UTF8&amp;hl=pl&amp;oe=UTF8&amp;msa=0&amp;msid=217397533083854742576.0004b3c0cb8f2f554b6c0\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">tutaj<\/a>.<\/p>\n<hr \/>\n<p>O ile wydarzenia dotycz\u0105ce jednostek Wojska Polskiego s\u0105 do\u015b\u0107 dobrze udokumentowane w literaturze, o tyle przedstawione tutaj losy J\u00f3zefa Czerwonki s\u0105 operate na moich przypuszczeniach. W zwi\u0105zku z tym prosi\u0142bym o kontakt ka\u017cdego, kto m\u00f3g\u0142by pom\u00f3c w ustaleniu bardziej wiarygonej wersji wydarze\u0144, b\u0105d\u017a kto posiada jakiekolwiek informacje o nast\u0119puj\u0105cych wymienionych w pami\u0119tniku osobach:<\/p>\n<blockquote><p>Cofam si\u0119 do granicy na samochodzie. Wraz ze mn\u0105: <strong>S\u0142upczy\u0144ski<\/strong>, <strong>Mandowski<\/strong>, <strong>Kapcia<\/strong> oraz dw\u00f3ch rezerwist\u00f3w.<\/p><\/blockquote>\n<p>oraz<\/p>\n<blockquote><p>Dnia 21\/IX 1939 przekroczy\u0142em granic\u0119 w Prze\u0142\u0119czy Tatarskiej na rozkaz st. sier\u017canta <strong>Konopki<\/strong>.<\/p><\/blockquote>\n<p style=\"text-align: right;\">\u00a0Maciej Czerwonka<\/p>\n<hr \/>\n<p>\u0179r\u00f3d\u0142a:<\/p>\n<ul>\n<li>&#8222;Polskie Eskadry w Wojnie Obronnej 1939&#8221;, Jerzy Pawlak<\/li>\n<li>&#8222;Wrzesie\u0144 1939 r. w relacjach dyplomat\u00f3w&#8221;, Andrzej Skrzypek<\/li>\n<li>&#8222;Wspomnienia z Um\u0119czonego Wo\u0142ynia&#8221;, Antoni Przybysz<\/li>\n<li><a href=\"http:\/\/karas-w-walce.blogspot.com\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">PZL P.23 Kara\u015b w walce<\/a><\/li>\n<li><a href=\"http:\/\/304squadron.blogspot.com\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">304 (POLISH) SQUADRON &#8211; RAF<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Pami\u0119tnik\" href=\"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/?page_id=2\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Pami\u0119tnik J\u00f3zefa Czerwonki<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/picasaweb.google.com\/calveit\/JozefCzerwonkaKorpusOsobowy?authkey=Gv1sRgCOOHlNehpvPBtwE\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Korpus osobowy: J\u00f3zef Czerwonka<\/a><\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Chcia\u0142bym m\u00f3c opowiedzie\u0107 Wam o tym, jak wygl\u0105da\u0142a Wojna Obronna 1939 roku oczami brata mojego dziadka, J\u00f3zefa Czerwonki. Jednak informacje, kt\u00f3rymi dysponuj\u0119 na ten temat s\u0105 zbyt sk\u0105pe, \u017ceby m\u00f3c opisa\u0107 to, co si\u0119 dzia\u0142o w tamtym czasie. A dzia\u0142o &hellip; <a href=\"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/?page_id=95\">Czytaj dalej <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":5,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"onecolumn-page.php","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-95","page","type-page","status-publish","hentry"],"jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/95","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=95"}],"version-history":[{"count":140,"href":"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/95\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":425,"href":"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/95\/revisions\/425"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/mczerwonka.pl\/jozef.czerwonka\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=95"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}